Nietrzymanie moczu (NTM) to problem, o którym przez lata mówiło się szeptem, uznając go za naturalną konsekwencję wieku, porodu czy menopauzy. Tymczasem schorzenie dotyczy nawet co trzeciej Polki po 30. roku życia, a wpływ na jego rozwój mają m.in. porody siłami natury, nadwaga, palenie papierosów, astma czy zmiany hormonalne. Współczesna medycyna oferuje jednak skuteczne metody diagnostyki i leczenia, które pozwalają odzyskać komfort życia.
mgr Joanna Mróz
Certyfikowana fizjoterapeutka uroginekologiczna, doula i ratownik medyczny z wieloletnim doświadczeniem klinicznym i dydaktycznym. Przez lata związana ze Szpitalem Specjalistycznym im. Świętej Rodziny w Warszawie oraz edukacją okołoporodową. Tworzy nowoczesne projekty z zakresu fizjoterapii, profilaktyki i edukacji zdrowotnej kobiet. Obecnie przyjmuje pacjentki w klinice Warsaw Aesthetic & WeAesthetic Beauty Space w Warszawie https://weaesthetic.pl
Nietrzymanie moczu u kobiet – skala problemu
Nietrzymanie moczu stanowi jedno z najczęściej występujących zaburzeń funkcji dolnych dróg moczowych u kobiet. Zgodnie z definicją International Continence Society (ICS) jest to każdy mimowolny wyciek moczu, który stanowi problem natury higienicznej i/lub społecznej. W populacji żeńskiej dotyczy to nawet 25–45 proc. kobiet w wieku reprodukcyjnym, a częstość ta wzrasta istotnie po menopauzie.
Mimo wysokiej prewalencji problem ten wciąż pozostaje niedostatecznie diagnozowany i leczony, głównie ze względu na barierę psychologiczną oraz brak świadomości dostępnych metod terapeutycznych. Pocieszające jest to, że z roku na rok obserwuję coraz większą dostępność leczenia nietrzymania moczu na koszt Narodowego Funduszu Zdrowia oraz wzrastającą świadomość pacjentek, a co za tym idzie – chęć sięgnięcia po pomoc. Kiedy 15 lat temu rozpoczynałam pracę, mówiono tylko o zaciskaniu i rozluźnianiu mięśni Kegla. Dziś ze wzruszeniem patrzę na wachlarz możliwości terapeutycznych, jaki możemy zaprezentować pacjentce, dobierając go adekwatnie do rozpoznania i jej stylu życia.
Mechanizm trzymania moczu – podstawy anatomii
Dla przypomnienia, zanim przedstawię metody leczenia, podam skrócony kurs anatomii dla wszystkich:
Mechanizm trzymania moczu opiera się na współdziałaniu struktur mięśniowo-powięziowych dna miednicy, integralności cewki moczowej oraz prawidłowej regulacji neurowegetatywnej. Dysfunkcja któregokolwiek z tych elementów prowadzi do dekompensacji mechanizmów zamykających cewkę.
Czynniki ryzyka nietrzymania moczu u kobiet
Do głównych czynników ryzyka rozwoju zalicza się:
• ciąże i porody drogami natury (szczególnie powikłane), masa noworodka >4000 g,
• otyłość i przewlekły wzrost ciśnienia śródbrzusznego (palenie papierosów, astma, choroby obturacyjne),
• zmiany hipoestrogenne okresu menopauzy oraz okres karmienia piersią,
• przewlekłe zaparcia,
• intensywną aktywność fizyczną związaną z obciążeniem mechanicznym dna miednicy – np. dźwiganie ciężarów – należy tutaj zwrócić szczególną uwagę na kobiety wykonujące pracę fizyczną w magazynach, zawodowe siłaczki, fryzjerki, instrumentariuszki, pielęgniarki ZOL, matki dzieci do lat 5.
Rodzaje nietrzymania moczu
W zależności od mechanizmu patofizjologicznego wyróżnia się m.in. wysiłkowe nietrzymanie moczu (SUI – stress urinary incontinence), parcia naglące (UUI – urgency urinary incontinence) oraz postać mieszaną (MUI – mixed urinary incontinence).
Powodzenie leczenia jest ściśle zależne od postawienia dobrego rozpoznania.
Nowoczesna diagnostyka nietrzymania moczu
Nowoczesna diagnostyka NTM obejmuje:
• wywiad kliniczny i kwestionariusze jakości życia (ICIQ-SF, UDI-6),
• badanie ginekologiczne z oceną statyki narządów miednicy mniejszej z użyciem wziernika dwułyżkowego,
• ultrasonografię dna miednicy umożliwiającą ocenę ruchomości cewki moczowej i położenia pęcherza,
• badanie urodynamiczne (w przypadkach kwalifikujących się do leczenia operacyjnego) – niemniej osobiście uważam, że badanie urodynamiczne jest przeżytkiem i nie stanowi wartości diagnostycznej u osób dorosłych, a dodatkowo jest niekomfortowe dla pacjenta,
• prowadzenie przez pacjenta dzienniczka mikcji,
• ocena funkcji mięśni dna miednicy w skali Oxford, ocena postawy ciała oraz niezwykle istotne, a bardzo często pomijane przez swój banał – ocena nawyków toaletowych. Proszę mi uwierzyć, że czasami ich zmiana może pacjenta uchronić przez długoterminową rehabilitacją oraz operacją.
Tak kompleksowa ocena pozwala na indywidualizację procesu terapeutycznego i dobór najskuteczniejszych metod postępowania.
Wielodyscyplinarne leczenie NTM
Aktualne wytyczne (m.in. EAU, ICS) zalecają podejście wielodyscyplinarne, łączące elementy fizjoterapii, farmakoterapii, procedur małoinwazyjnych. W dobie dynamicznie rozwijającej się medycyny estetycznej należy również skorzystać z jej dobrodziejstw.
Fizjoterapia uroginekologiczna w leczeniu nietrzymania moczu
Podstawową metodą z wyboru leczenia wysiłkowego NTM pozostaje fizjoterapia uroginekologiczna, obejmująca:
• trening mięśni dna miednicy – bazujący na wyniku testów. Pacjentka może wykonywać ćwiczenia samodzielnie, jeśli ma dobrą samodyscyplinę i świadomość swojego ciała. Do ćwiczeń możemy również wykorzystać zdobycze telemedycyny, jak np. urządzenie PelviFly, które bazuje na biofeedbacku – w skrócie – urządzenie ma wbudowany czytnik aktywności mięśni dna miednicy i przysyła te dane do programu fizjoterapeuty. Fizjoterapeuta zdalnie programuje ćwiczenia pacjentce, która samodzielnie w warunkach domowych może je wykonać za pomocą aplikacji,
• reedukację oddechową i posturalną – specjalnie ułożone ćwiczenia bazujące głównie na pilatesie,
• laseroterapię frakcyjną CO₂ – indukującą remodelowanie kolagenu i zwiększającą napięcie ścian pochwy,
• podanie tryptokolagenu w okolicę cewki moczowej,
• terapie osoczem bogatopłytkowym (PRP) – wspierające procesy naprawcze – wykonywane przez lekarza ginekologa,
• iniekcje kwasu hialuronowego w okolice cewkowe – poprawiające mechanizm zamykający – wykonywany przez lekarza ginekologa.
Metody te, w połączeniu z rehabilitacją, pozwalają uzyskać długotrwałą poprawę funkcji trzymania moczu przy jednoczesnym podniesieniu komfortu i jakości życia seksualnego pacjentek.
Nietrzymanie moczu a jakość życia kobiet
Nietrzymanie moczu to nie tylko problem funkcjonalny – istotnie wpływa na sferę emocjonalną, obniżając poczucie atrakcyjności, samoocenę i satysfakcję z życia intymnego. Dlatego interdyscyplinarne postępowanie powinno uwzględniać również edukację pacjentki, przełamywanie tabu i przywracanie poczucia kontroli nad własnym ciałem.
Skuteczne leczenie nietrzymania moczu u kobiet – nowoczesne podejście terapeutyczne
Nietrzymanie moczu u kobiet stanowi istotny problem zdrowia publicznego, którego skutki wykraczają daleko poza aspekt czysto medyczny. Integracja fizjoterapii uroginekologicznej z nowoczesnymi technikami medycyny estetycznej otwiera nowe perspektywy skutecznego, bezpiecznego i kompleksowego leczenia.
Holistyczne podejście, oparte na indywidualnej diagnostyce i terapii, umożliwia pacjentkom odzyskanie nie tylko prawidłowej funkcji dolnych dróg moczowych, lecz także jakości życia, pewności siebie i pełnego poczucia kobiecości.
