Dysmorfofobia – prawdziwy przypadek pacjenta z gabinetu psychoterapeuty

Historia pana Adama – dlaczego kolejny zabieg nie rozwiązał problemu?

Trzydziestoletni pan Adam został skierowany na konsultację psychologiczną przez dermatologa. Powodem nie były problemy skórne, lecz narastające przekonanie pacjenta, że jego nos jest tak nieestetyczny, iż wymaga operacji plastycznej.

Od pięciu lat regularnie korzystał z zabiegów medycyny estetycznej, jednak żaden z nich nie przynosił oczekiwanej poprawy. Od roku planował korektę nosa, wierząc, że dopiero ten zabieg pozwoli mu normalnie funkcjonować.

Już od pierwszych minut rozmowy było wyraźnie widać, że nie przyszedł po pomoc psychologiczną. Chciał jedynie usłyszeć, że operacja jest słuszną decyzją. Opisywał swój nos jako „paskudny” i „dziwaczny”, choć z perspektywy klinicznej jego twarz była harmonijna i proporcjonalna, bez widocznych deformacji.

Objawy zaburzenia dysmorficznego ciała – sygnały widoczne podczas wywiadu

Dopiero szczegółowy wywiad pokazał skalę problemu. Pan Adam pracował w aptece. Okres pandemii wspominał jako czas, w którym po raz pierwszy od wielu lat czuł się swobodniej, ponieważ maseczka zasłaniała nos.

Po zniesieniu obowiązku ich noszenia zaczął unikać kontaktu z klientami i wybierał pracę na zapleczu. Coraz rzadziej spotykał się ze znajomymi, nie budował trwałych relacji i wielokrotnie w ciągu dnia sprawdzał swój wygląd w lustrach, szybach wystawowych czy odbiciach w szklanych powierzchniach. Pytany o nasilenie cierpienia związanego z wyglądem nosa oceniał je na 7 w dziesięciostopniowej skali.

Skąd bierze się BDD? Początek problemu często sięga okresu dojrzewania

Źródła problemu sięgały jednak znacznie wcześniej. Negatywne myśli dotyczące wyglądu pojawiły się około 15. roku życia, gdy zmagał się z nasilonym trądzikiem. W domu często słyszał komentarze dotyczące swojej skóry. Matka powtarzała, że jest jedyną osobą w rodzinie z takim problemem i wyrażała obawy, czy w przyszłości znajdzie partnerkę.

W wieku 16 lat podjął próbę samobójczą. Po latach przeszedł leczenie depresji. Mimo tych doświadczeń nadal był przekonany, że źródłem wszystkich jego trudności pozostaje nos.

Czym jest zaburzenie dysmorficzne ciała (BDD)?

To właśnie ten sposób myślenia jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów zaburzenia dysmorficznego ciała (Body Dysmorphic Disorder, BDD). Pacjent jest głęboko przekonany o istnieniu poważnego defektu wyglądu, który dla otoczenia jest niewielki lub całkowicie niewidoczny.

Myśli o rzekomej wadzie stają się natrętne, pochłaniają wiele godzin dziennie i prowadzą do zachowań kompulsywnych, takich jak:

• ciągłe przeglądanie się w lustrze,
• maskowanie wyglądu,
• porównywanie się z innymi,
• unikanie sytuacji społecznych.

Dlaczego pacjenci z BDD trafiają do gabinetów medycyny estetycznej?

Pierwsze objawy BDD najczęściej pojawiają się w okresie dojrzewania, średnio około 16. roku życia. Jednocześnie jest to jedno z najczęściej przeoczanych zaburzeń psychicznych.

Chorzy rzadko zgłaszają się do psychiatry lub psychoterapeuty. Znacznie częściej trafiają do dermatologów, lekarzy medycyny estetycznej i chirurgów plastycznych, ponieważ są przekonani, że problem ma charakter wyłącznie fizyczny.

Dlatego gabinet medycyny estetycznej bardzo często staje się pierwszym miejscem, w którym można rozpoznać zaburzenie. Pacjent nie zgłasza cierpienia psychicznego. Prosi jedynie o korektę nosa, ust, skóry czy owalu twarzy. Za każdym razem jest jednak przekonany, że kolejny zabieg będzie tym, który wreszcie odmieni jego życie.

Czy zabiegi medycyny estetycznej pomagają osobom z BDD?

Badania pokazują, że taki scenariusz niemal nigdy się nie sprawdza. Aż 71% osób z zaburzeniem dysmorficznym ciała poszukuje pomocy w gabinetach medycyny estetycznej lub chirurgii plastycznej, a 64% zostaje poddanych zabiegom.

Poprawę samopoczucia deklaruje jedynie 3,6% pacjentów. U większości niezadowolenie utrzymuje się lub narasta, a po kilku miesiącach uwaga przenosi się na kolejną część ciała. Mechanizm choroby pozostaje bowiem niezmieniony.

Dlaczego wykonanie zabiegu może pogłębić problem?

Z psychologicznego punktu widzenia zabieg nie usuwa przyczyny cierpienia. Może natomiast wzmocnić błędne przekonanie, że źródłem problemu rzeczywiście był wygląd.

Pacjent zaczyna szukać kolejnych korekt, oczekując efektu, którego żadna procedura estetyczna nie jest w stanie zapewnić.

Dla lekarza medycyny estetycznej oznacza to również konkretne ryzyko. Pacjenci z nierozpoznanym BDD częściej pozostają niezadowoleni z efektów leczenia, kierują roszczenia wobec personelu, publikują krzywdzące opinie, a w skrajnych przypadkach mogą przejawiać zachowania agresywne. Nie wynika to z jakości wykonanej procedury, lecz z mechanizmów choroby.

Rola lekarza medycyny estetycznej w rozpoznawaniu BDD

Historia pana Adama pokazuje, że odmowa wykonania zabiegu może być najbardziej odpowiedzialną decyzją terapeutyczną.

W medycynie estetycznej nie zawsze najważniejsze jest wykonanie procedury. Czasami największą wartością dla pacjenta jest rozpoznanie, że jego cierpienie nie wynika z wyglądu, lecz z zaburzenia psychicznego wymagającego odpowiedniej diagnozy i leczenia. Wczesne rozpoznanie zaburzenia dysmorficznego ciała może uchronić pacjenta przed wieloma niepotrzebnymi zabiegami, pogłębianiem cierpienia oraz poprawić rokowanie dzięki skierowaniu go do właściwego specjalisty.