Wrzesień zapowiada się pracowicie. Już niebawem wrócimy do obowiązków, napiętych kalendarzy i codziennego pośpiechu. Tym bardziej warto wykorzystać ostatnie chwile lata na prawdziwą regenerację, bo jak pokazują badania, nawet po urlopie wielu z nas wciąż czuje zmęczenie. A przecież odpoczynek to nie tylko sposób na odzyskanie energii, ale także jeden z ważnych elementów zdrowia i długowieczności.
dr Zofia Małkowicz
Badaczka, socjolożka i facylitatorka. Doktor nauk społecznych – specjalizuje się w badaniach jakościowych i projektowaniu procesów badawczych. Łączy wiedzę z zakresu socjologii, sztuki i projektowania, badając zjawiska na styku zdrowia, ciała, emocji, technologii i kultury. Współpracowała z podmiotami z sektora medycznego, biznesem, instytucjami kultury oraz organizacjami społecznymi. Jej badania wspierają rozwój produktów, usług i strategii odpowiadających na realne potrzeby ludzi. Autorka rapotu dotyczącego długowieczności.
Wakacje miały być czasem, kiedy w końcu zwolnimy. Wyśpimy się, odetchniemy, odzyskamy energię. Tymczasem coraz częściej okazuje się, że nawet po urlopie wracamy zmęczeni. Najnowszy raport „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością” pokazuje, że aż 51% Polaków mimo odpoczynku nadal często odczuwa zmęczenie, a niemal 4 na 10 osób nie potrafi się zrelaksować, nawet gdy ma na to przestrzeń.
Coraz częściej odkładamy odpoczynek „na później”, wierząc, że wystarczy kilka dni urlopu, by zregenerować organizm. Tymczasem prawdziwa regeneracja nie jest jednorazowym wydarzeniem, ale efektem codziennych nawyków – jakości snu, umiejętności radzenia sobie ze stresem, aktywności fizycznej. Jak pokazuje ów raport, prawdziwy odpoczynek staje się dziś deficytowym zasobem. Co ciekawe, największy problem z regeneracją mają nie seniorzy, lecz osoby młode.
Zmęczenie po urlopie, które nie przemija
Jeszcze niedawno wydawało się, że kilka dni wolnego wystarczy, by wrócić do codzienności z nową energią. Dziś coraz częściej okazuje się, że nawet urlop nie rozwiązuje problemu przewlekłego zmęczenia. Nie powinno to dziwić – dane Eurostatu z 2026 roku pokazują, że Polacy pracują więcej godzin niż wynosi średnia unijna, przez co coraz trudniej o prawdziwą regenerację.
Potwierdzają to wyniki raportu „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością”. Aż 51% badanych przyznaje, że mimo odpoczynku często odczuwa zmęczenie. Z kolei 39% deklaruje, że trudno im naprawdę się zrelaksować, nawet gdy mają na to przestrzeń, a taki sam odsetek twierdzi, że w codziennym życiu zwyczajnie brakuje miejsca na odpoczynek. Co więcej, niemal co trzeci respondent uważa, że warunki, w których żyje, nie sprzyjają regeneracji.
Wyniki badania pokazują, że zmęczenie przestaje być jedynie konsekwencją intensywnego tygodnia pracy. Coraz częściej staje się stanem, który utrzymuje się także wtedy, gdy teoretycznie mamy już możliwość odpoczynku.
– Nie jest tak, że większości ludzi po prostu się nie chce o siebie dbać. Bardzo często są zwyczajnie przemęczeni. Kiedy ktoś wraca po całym dniu pracy, zajmuje się dziećmi, mierzy się z rosnącymi kosztami życia i codziennymi obowiązkami, dodatkowe działania prozdrowotne mogą wydawać się kolejnym zadaniem do wykonania – mówi dr Zofia Małkowicz, socjolożka i autorka raportu.
Jak odpoczywamy, a co naprawdę wspiera regenerację?
Jednym z bardziej zaskakujących wniosków płynących z raportu jest rozbieżność między tym, jak Polacy odpoczywają, a tym, co rzeczywiście pozwala im odzyskać siły. Najczęściej wybieraną formą odpoczynku jest oglądanie seriali i filmów (44%). Niewiele rzadziej badani przeglądają internet i media społecznościowe (39%), a 38% wybiera sen lub drzemkę. Dopiero później pojawiają się spędzanie czasu z bliskimi (36%) oraz spacery i przebywanie na świeżym powietrzu (30%).
Co ciekawe, gdy tych samych respondentów zapytano o to, co naprawdę pomaga im się zregenerować, odpowiedzi wyglądały zupełnie inaczej. Najczęściej wskazywali sen (56%) oraz odpoczynek w ciszy i spokoju (54%). Wysoko znalazły się również robienie rzeczy sprawiających przyjemność (44%), kontakt z naturą (41%) oraz spacer lub lekka aktywność fizyczna (36%).
Autorka raportu zwraca uwagę, że choć Polacy wiedzą, że ruch, natura czy chwile wyciszenia najlepiej wspierają regenerację, w praktyce znacznie częściej wybierają bierne formy odpoczynku, takie jak ekran czy drzemki. Wnioski te dobrze wpisują się w badania naukowe przywołane w raporcie. Pokazują one, że skuteczna regeneracja nie polega na jednej czynności, ale na połączeniu kilku elementów: oderwania od obowiązków, relaksu oraz aktywności, które dają poczucie przyjemności, sprawczości i kontaktu z otoczeniem. Sam wolny czas nie zawsze wystarcza, jeśli wypełniamy go kolejnymi bodźcami.
Dlaczego młodzi mają największy problem z regeneracją?
Jednym z zaskakujących wniosków wynikających z badania okazały się różnice między pokoleniami. Mogłoby się wydawać, że największe problemy z regeneracją będą miały osoby starsze. Tymczasem raport pokazuje coś zupełnie odwrotnego. W grupie osób między 18. a 29. rokiem życia aż około 70% deklaruje, że mimo odpoczynku nadal czuje się zmęczona. Ponad połowa ma trudności z prawdziwym relaksem, a podobny odsetek mówi o chronicznym braku czasu na odpoczynek. W kolejnych grupach wiekowych wskaźniki te systematycznie maleją, a po 60. roku życia problem deklaruje już około jedna piąta respondentów.
Czy sytuacja materialna wpływa na możliwość odpoczynku?
Raport pokazuje, że możliwość regeneracji nie zależy wyłącznie od naszych nawyków czy umiejętności wyciszenia. Duże znaczenie ma również sytuacja materialna. Wśród osób żyjących w bardzo skromnych warunkach aż 66% deklaruje zmęczenie mimo odpoczynku, podczas gdy wśród osób najlepiej sytuowanych odsetek ten wynosi 37%.
Podobne różnice widać również w odpowiedziach dotyczących trudności z relaksem czy oceny miejsca zamieszkania jako przestrzeni sprzyjającej regeneracji. Wyniki badania pokazują, że odpoczynek nie jest wyłącznie kwestią indywidualnych wyborów. Dla wielu osób jego największą barierą okazują się codzienne warunki życia – brak czasu, konieczność łączenia kilku obowiązków, hałas, ograniczona przestrzeń czy niewielki dostęp do miejsc, które pozwalają naprawdę odetchnąć.
To ważna zmiana perspektywy. Zamiast pytać wyłącznie, dlaczego nie potrafimy odpoczywać, warto zastanowić się, kto ma dziś realne warunki, by odpoczynek był w ogóle możliwy.
„O regeneracji często mówimy jak o indywidualnym wyborze – wystarczy wyłączyć telefon, znaleźć czas dla siebie czy nauczyć się relaksować. Tymczasem trudno mówić o skutecznej regeneracji, gdy na co dzień brakuje czasu, przestrzeni, poczucia bezpieczeństwa czy dostępu do miejsc sprzyjających wyciszeniu. To nie tylko kwestia kompetencji, ale również warunków życia” – komentuje socjolożka.
Dlaczego regeneracja jest fundamentem zdrowia i długowieczności?
Przez lata odpoczynek traktowaliśmy jak nagrodę za ciężką pracę, coś, na co trzeba sobie zasłużyć. Dziś coraz wyraźniej widać, że jest czymś znacznie więcej. To jedna z podstaw zdrowia, dobrego samopoczucia i długiego życia.
Nieprzypadkowo w badaniu właśnie odpoczynek i czas wolny okazały się najczęściej wskazywanym priorytetem: ważniejszym nawet niż bezpieczeństwo finansowe czy profilaktyka zdrowotna.
Choć coraz lepiej rozumiemy, jak ważna dla zdrowia jest regeneracja, znacznie trudniejsze okazuje się przełożenie tej wiedzy na codzienność. Wyniki raportu pokazują, że jeśli ponad połowa Polaków mimo odpoczynku nadal czuje się zmęczona, problem nie leży wyłącznie w tym, jak odpoczywamy, ale także w tym, ile mamy na to czasu oraz w warunkach, w jakich żyjemy i pracujemy.
*Raport „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością” został opracowany na zlecenie Gedeon Richter Polska przez dr Zofię Małkowicz. Badanie ilościowe metodą CAWI zostało zrealizowane przez Instytut Badań Pollster – na reprezentatywnej próbie 1018 osób.
