Choć przyczyny zachorowania na łysienie plackowate są jeszcze nie do końca poznane, to bardzo dokładnie przebadano, jakie procesy zachodzą w skórze, gdy choroba się uaktywnia.
Dr n. med. Claudia Musiał
Doktor nauk medycznych i nauk o zdrowiu w dyscyplinie nauki medyczne; kosmetolog (kosmetologia bioestetyczna) i trycholog. Naukowiec w obszarze onkologii eksperymentalnej i biologii molekularnej, wykładowca akademicki oraz dyrektor naukowy Skinline Clinic. Laureatka nagrody Człowiek Roku 2023 (Art of Beauty Prestige Awards). Autorka międzynarodowych publikacji naukowych (lista filadelfijska), prelegentka konferencji naukowych i popularnonaukowych, szkoleniowiec i ekspert medialny.
Czym jest łysienie plackowate?
Jest to łysienie o etiologii autoimmunologicznej, w którym białe krwinki układu odpornościowego wywierają atak ukierunkowany na mieszki włosowe. Limfocyty T powodują uwolnienie chemokin oraz cytokin prozapalnych. Choroba charakteryzuje się nagłym pojawieniem niejednolitej utraty włosów w obrębie owłosionej skóry głowy. Najbardziej powszechnym obrazem łysienia plackowatego jest ognisko w kształcie monety. Natomiast zmiany związane z tym rodzajem łysienia mogą również przybrać kształt owalny, rozlany. Mogą się objawiać utratą włosów w obszarze skroniowym, potylicznym oraz czołowym. Powstałe ogniska mogą się powiększać i łączyć ze sobą.
Jak się klasyfikuje łysienie plackowate ze względu na objawy?
Stopień utraty włosów jest różny u każdego pacjenta. U niektórych włosy wypadają w zaledwie kilku miejscach, inni zmagają się z wypadaniem włosów na znacznej części owłosionej skóry głowy. Wyróżniamy kilka typów łysienia plackowatego:
- Alopecia areata, charakteryzuje się niejednolitą utratą włosów (może ona wystąpić nie tylko w obrębie owłosionej skóry głowy, ale także w dowolnym miejscu na ciele, na przykład w okolicach zarostu, brwi czy rzęs),
- Alopecia areata totalis. mamy wtedy do czynienia z globalną utratą włosów na całej owłosionej skórze głowy.
- Alopecia areata universalis to całkowita utrata włosów na całym ciele,
- Alopecia areata ophiasis– łysienie zlokalizowane na bokach skóry głowy oraz w obszarze potylicznym.
- Alopecia areata sisaipho z kolei jest przeciwieństwem wariantu „ophiasis” –utrata włosów dotyczy środkowej górnej części głowy.
- Rozlane łysienie plackowate, czyli nagła utrata włosów w obrębie owłosionej skóry głowy.
Jakie procesy zachodzą w owłosionej skórze głowy, gdy choroba się uaktywnia?
Z histopatologicznego punktu widzenia w łysieniu plackowatym kluczową zmianą jest „rój pszczół”, czyli skumulowanie komórek jednojądrzastych, zarówno w cebulkach włosowych, jak i wokół nich. Proces ten objawia się naciekiem zapalnym. W fazie ostrej naciek ten dotyczy głównie komórek Langerhansa oraz limfocytów. W obrębie mieszków włosowych odnotowuje się wzrost aktywności MHC klasy I oraz MHC klasy II. Ponadto wyróżnia się włosy zminiaturyzowane, a także włosy telogenowe. Zmiany te mogą powodować uszkodzenie mieszków włosowych oraz zakłócenie cyklu wzrostu włosów. Należy jednak podkreślić, że konkretne cechy histologiczne w przypadku łysienia plackowatego uzależnione są od jego stadium zaawansowania. Dla obrazu trichoskopowego w przypadku tego typu łysienia charakterystyczne są włosy wykrzyknikowe.
Przyczyny wystąpienia łysienia plackowatego
Jak donoszą aktualne badania naukowe, główną przyczyną tej choroby, zwanej również łysieniem autoimmunologicznym, są czynniki genetyczne i – co istotne – wykryto aż osiem genów podatności zwiększających szansę na wystąpienie tej choroby. Wywołać ją może również przewlekły stres, infekcje wirusowe, wahania hormonalne czy nawet alergie sezonowe. U podstaw schorzenia leży cała kombinacja czynników, jednak główne przyczyny łysienia plackowatego nie są jeszcze do końca poznane.
Kto i w jakim wieku najczęściej zapada na tę chorobę?
- Łysienie plackowate może wystąpić w każdym wieku, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
- U około połowy pacjentów cierpiących na tę chorobę pierwsze objawy pojawiają się już w dzieciństwie,
- około 80% wszystkich przypadków ma początki przed 40. rokiem życia.
- Łysienie plackowate ma podłoże genetyczne.
- łysienie plackowate często pojawia się u osób, u których występują zaburzenia chromosomowe.
Od redakcji: co jeszcze warto wiedzieć o łysieniu plackowatym.
Łysienie plackowate – objawy
Łysienie plackowate objawia się nagłą utratą włosów w postaci wyraźnie odgraniczonych, okrągłych lub owalnych ognisk. Skóra w miejscach pozbawionych włosów zazwyczaj pozostaje gładka, bez cech bliznowacenia, stanów zapalnych czy łuszczenia. W początkowej fazie choroby pacjenci mogą zauważyć zwiększone wypadanie włosów podczas mycia lub czesania. U części osób występują również zmiany w obrębie paznokci, takie jak ich łamliwość, matowość czy drobne zagłębienia. Przebieg choroby jest nieprzewidywalny – u niektórych pacjentów dochodzi do samoistnego odrostu włosów, u innych zmiany mogą się rozszerzać.
Rodzaje łysienia plackowatego
Łysienie plackowate może przyjmować różne formy, w zależności od rozległości i lokalizacji zmian. Najczęściej spotykane jest klasyczne łysienie plackowate ograniczone do skóry głowy, jednak proces chorobowy może obejmować również inne owłosione obszary ciała, takie jak brwi, rzęsy, broda czy kończyny. W bardziej zaawansowanych przypadkach dochodzi do utraty wszystkich włosów na skórze głowy lub nawet na całym ciele. Różnorodność postaci choroby sprawia, że jej przebieg i rokowanie mogą się znacznie różnić pomiędzy pacjentami.
Typy łysienia plackowatego
W praktyce klinicznej wyróżnia się kilka typów łysienia plackowatego. Najczęstszy to postać ogniskowa, w której pojawiają się pojedyncze lub mnogie ogniska wyłysienia. Inne typy obejmują postać całkowitą, charakteryzującą się utratą wszystkich włosów na skórze głowy, oraz postać uogólnioną, w której dochodzi do całkowitej utraty owłosienia ciała.
Wyróżnia się także odmiany o specyficznym przebiegu, np. łysienie o typie wężowym, obejmujące okolice potyliczne i skroniowe. Każdy z typów może wymagać indywidualnego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.
Łysienie plackowate – diagnostyka
Rozpoznanie łysienia plackowatego opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym oraz dokładnym wywiadzie z pacjentem. Lekarz ocenia charakter i rozmieszczenie zmian, tempo utraty włosów oraz ewentualne choroby współistniejące. W niektórych przypadkach wykonywane są badania dodatkowe, takie jak trichoskopia, która pozwala ocenić strukturę włosa i mieszka włosowego. Diagnostyka może również obejmować badania laboratoryjne w celu wykluczenia innych przyczyn wypadania włosów lub chorób autoimmunologicznych.
Łysienie plackowate – leczenie
Leczenie łysienia plackowatego zależy od stopnia zaawansowania choroby, wieku pacjenta oraz dynamiki zmian. Terapia ma na celu zahamowanie procesu autoimmunologicznego oraz stymulację odrostu włosów. Stosowane metody mogą obejmować leczenie miejscowe, terapie ogólne oraz zabiegi wspomagające. Należy podkreślić, że łysienie plackowate ma charakter nawrotowy, a skuteczność leczenia bywa zmienna. U części pacjentów obserwuje się samoistną poprawę, u innych konieczne jest długofalowe postępowanie terapeutyczne.
Łysienie plackowate – pielęgnacja i zapobieganie
Prawidłowa pielęgnacja skóry głowy odgrywa istotną rolę w przebiegu choroby. Zaleca się stosowanie delikatnych preparatów myjących, unikanie agresywnych zabiegów fryzjerskich oraz mechanicznego podrażniania skóry głowy.
Choć nie istnieją jednoznaczne metody zapobiegania łysieniu plackowatemu, istotne znaczenie ma dbanie o ogólną kondycję organizmu, redukcja stresu oraz wczesna konsultacja specjalistyczna w przypadku zauważenia pierwszych objawów. Odpowiednia pielęgnacja może wspierać procesy regeneracyjne i poprawiać komfort pacjenta.
